بازنشر/ روایتی نو از یک واقعه: ۱۶ آذر چگونه و چرا شکل گرفت؟

ضیاء مصباح به مناسبت روز دانشجو، روایتی از علل و اتفاقات آن روز در سال ۳۲ نوشت: در مهرماه ۱۳۳۲ دو ماه بعد از کودتای ۲۸ مرداد و پس از شروع کلاس‌های درس، تحرک دانشجویان برای مبارزه و مقاومت در برابر برنامه‌های کودتاچیان سراسر دانشگاه تهران را فرا گرفت.
پخش وسیع اعلامیه‌ها و تجمع دانشجویان در محوطه دانشکده‌ها، مذاکرات و سخنرانی‌های دانشجویان در آن زمان که مراکز دانشگاهی کشور محدود به دانشگاه تهران و دانشسرای عالی بود، به طور آشکار از شروع جنب و جوش و تشکل دانشجویان برای ادامه مبارزه حکایت می‌کرد و بر نگرانی دولت کودتا می‌افزود.
انتشار مذاکرات دادگاه نظامی و اهانت و آزار شادروان دکتر مصدق هیجانات را افزایش داد و تب و تاب حاکم بر محیط دانشگاه را دو صد چندان کرد.
نهضت مقاومت ملی به محض شروع محاکمه دکتر محمد مصدق در مقام اعتراض برآمد و روز ۲۱ آبان ماه را روز اعتصاب عمومی اعلام نمود.
برای برپایی این اعتصاب، به صدور اعلامیه از سوی برخی گروهها اکتفا نشد و اقدام به سازماندهی برای این تظاهرات عمومی نمودند و این سازماندهی تاثیر زیادی در موفقیت اعتصاب و تظاهرات در برابر شدت عمل نیروهای انتظامی داشت.
افزایش هیجان عمومی در سطح شهر تهران در آذرماه ۳۲
(۶۵ سال پیش) که براثر اظهارات نخست‌وزیر قانونی در صحنه دادگاه ایجاد شده بود، توده‌های مردم را به طرف یک برخورد تعیین‌کننده با دستگاه کودتا هدایت می‌کرد و اقدامات دولت به این هیجان می‌افزود…. از جمله برقراری رابطه با دولت انگلیس که نشان داد
دولت وقت با بی‌پروایی تمام نتایج مبارزات ملت را ندیده می‌گیرد و برای تسلط استعمارگران بر همه شئون کشور شتاب دارد.
روز پنج‌شنبه ۱۲ آذر در روزنامه‌ها اعلام شد که قرار است به زودی مناسبات سیاسی ایران و انگلیس تجدید شود و حکومت از این وحشت داشت که این اعلام در زمانی که محاکمه دکتر مصدق در جریان است و اظهارات دادستان ارتش، وجدان جامعه را جریحه‌دار کند.
مقاومت و عکس‌العمل‌های شدیدی را این جریان در میان مردم به وجود آورد و از این رو حکومت در صدد برآمد که از راه‌های مختلف این مقاومت را در هم کوبیده و امکان هر گونه تظاهرات را که ممکن است به یک قیام عمومی مبدل شود از میان بردارد. آیت‌الله کاشانی با انتشار اعلامیه‌ای از خبر تجدید روابط سیاسی بین دو کشور اظهار نارضایتی کرد و آن را مخالف هدف‌های نهضت‌ ملی اعلام نمود.
در روز شنبه ۱۴ آذرماه در رادیو و روزنا‌مه‌های عصر اعلام شد که از امروز روابط سیاسی ایران و انگلیس برقرار گردید.
روز یکشنبه ۱۵ آذر تظاهرات متعددی در تمام دانشکده‌ها صورت‌گرفت و موضوع تظاهرات و شعارها علاوه بر مصدق پیروز است اعتراض به تجدید روابط ایران و انگلیس بود.
در روز دوشنبه ۱۶ آذرماه حدود ساعت ۱۰ صبح یک گروه کماندو که به مسلسل دستی مسلح بودند و لباس، قد، قامت و قیافه آنان از سایر نظامیان متمایز بود به دانشگاه تهران وارد شدند و به طرف دانشکده فنی رفتند.
بعد از کودتای ۲۸ مرداد، دانشکده فنی مرکز تظاهرات و تجمع دانشجویان بود و در واقع دانشجویان دانشکده فنی رهبری مبارزات دانشگاه را به دست داشتند.
آن روزها حدود یک ماه از شروع محاکمه شادروان مصدق در دادگاه نظامی می‌گذشت و جریان دادگاه نشان می‌داد که در مدت زمان کوتاهی رای فرمایشی علیه رهبر نهضت ملی که بدون شک حکم محکومیت خواهد بود، صادر خواهد شد.
به همین جهت از مدتی قبل نظامیان که به نظر می‌رسید از ماموران فرمانداری نظامی باشند در محوطه دانشگاه حضور و رفت و آمد دانشجویان را زیر نظر داشتند.
دانشجویان علی‌رغم حضور آنان و با غافلگیری ماموران به تظاهرات و دادن شعار می‌پرداختند ولی ورود کماندوها در روز ۱۶ آذر به محوطه دانشگاه شکل حضور نظامیان را در محوطه دانشگاه تغییر داد.
در آن موقع دانشجویان در کلاس‌های درس حضور داشتند و زمانی که مهندس عبدالحسین خلیلی رئیس دانشکده فنی از ورود گروه کماندو آن هم مسلسل به دست به محوطه دانشکده مطلع شد، بلافاصله دستور می‌دهد زنگ دانشکده زده شود و چند نفر از نگهبانان دانشکده را مامور می‌کند که به دانشجویان اطلاع دهند که هر چه زودتر و به آرامی از محوطه دانشکده خارج شوند.
دانشجویان با سکوت و آرامش از کلاس‌ها خارج شده و ساختمان را ترک می‌کنند، هنگام خروج دانشجویان از سرسرای ورودی دانشکده، کماندوها بر روی آنان آتش گشوده و سه نفر از دانشجویان را مورد هدف قرارمی‌دهند، بقیه که نزدیک راهروها بودند از تیررس دور می‌شوند، براثر این حمله ناجوانمردانه، احمد قندچی، مهدی شریعت رضوی و مصطفی بزرگ‌نیا سه جوان بی‌گناه به شهادت رسیده و تعداد زیادی از دانشجویان به شدت مجروح و بیش از سی تن از دانشجویان دستگیر می‌شوند .
اگر زنگ دانشکده به صدا در نمی‌آمد و به دانشجویان اطلاع داده نمی‌شد که آرام از محوطه خارج شوند، چه بسا دانشجویان بدون توجه به موقعیت آن روز در ساعت مقرر از کلاس‌ها خارج می‌شدند و مانند روزهای قبل تظاهرات می‌کردند و سربازان که مامور کشتار دسته‌جمعی دانشجویان بودند فرصت و بهانه کافی به دست می‌آوردند و کشتار وسیع می‌شد و نظامیان به هدف اصلی که به شهادت رساندن جمعی دانشجویان دانشکده فنی بود، نائل می‌شدند.
مهندس خلیلی بلافاصله با فرمانداری نظامی تماس و به کشتار دانشجویان اعتراض می‌کند، فرمانداری نظامی از ماموریت کماندوها اظهار بی‌اطلاعی می‌کند و نماینده‌ای را به دانشکده فنی اعزام می‌دارد.
رئیس دانشکده با کمک سرهنگ اعزامی دانشجویانی را که در ساختمان دانشکده محبوس شده بودند به بیرون هدایت و بقیه دانشجویان از خطر تیراندازی دور می‌شوند.
مهندس عبدالحسین خلیلی رئیس دانشکده فنی بعداً به عضویت شورای مرکزی جبهه ملی درآمد و پس از تجدید فعالیت جبهه ملی در سال ۱۳۳۹ مسئولیت امور مالی این جبهه را برعهده گرفت.
او در ۱۶ آذر ۱۳۵۸ در اولین یادبود شهدای ۱۶ آذر پس از انقلاب در باشگاه جبهه ملی به تفصیل جریان حوادث آن روز را بازگو کرد. او گفت: در آن روز تظاهراتی انجام نگرفت و ماموران مسلح به قصد کشتار و بدون هیچ گونه بهانه‌ای به دانشگاه وارد شدند و هدف آنها از قبل کشتار دسته جمعی دانشجویان دانشکده فنی بود و می‌خواستند هسته اصلی مقاومت را در هم بکوبند و با شدت عمل و ایجاد رعب خیالشان را از اقدامات دانشجویان نسبت به رویدادهای بعدی کشور آسوده کنند.
او ادامه داد که دانشکده فنی سومین ساختمان در غرب محوطه دانشگاه قرار دارد و تظاهرات دانشجویان اغلب در جلوی باشگاه دانشگاه که نخستین ساختمان در این قسمت است، انجام می‌گیرد و اگر در آن روز هجوم ماموران مسلح به محوطه دانشگاه در برابر تظاهرات دانشجویان انجام گرفته بود این برخورد در محوطه جلوی باشگاه دانشگاه و یا دانشکده حقوق که ساختمان هر دو مقدم بر ساختمان دانشکده فنی قرار دارد، صورت می‌گرفت. وانگهی در موقع ورود کماندوها به دانشکده فنی، دانشجویان در کلاس‌های درس بودند و نمی‌توانست تظاهراتی صورت گیرد.
حکومت از تنش‌های موجود در جامعه آگاهی داشت و به خوبی می‌دانست که اعلام تجدید مناسبات سیاسی ایران و انگلیس نمکی است بر روی زخم ملتهب مردم مبارز و همچنین حکم محکومیت دکتر مصدق.
دانشگاه تهران که رهبری مبارزات را در دست داشت حکومت را به یک پیشگیری خونین وادار کرد و برای سرکوب دانشجو و دانشگاه به طور مسلحانه به آن حمله برد – حکومت استبداد برای این حرکات بهانه‌اش ماهیت دانشگاه تهران بود.
بعد از گذشت مدتی در بعضی از نوشته‌ها دیده شد که علت حمله نظامیان به دانشگاه تهران در روز ۱۶ آذر و شهادت دانشجویان، سرکوب تظاهرات دانشجویان علیه ورود نیکسون معاون رئیس جمهور آمریکاست و این موضوع به مرور در همه کتب و نشریات نوشته شد و این تعبیر عمومیت یافت.
این خبر بیشتر از این جهت شایع شد که در روز بعد از آن حادثه نیکسون وارد تهران شد و مورد استقبال هیئت حاکم و حکومت کودتا قرار گرفت …
ریچارد نیکسون در تاریخ چهارشنبه ۱۸ آذرماه دو روز بعد از فاجعه دانشگاه به تهران وارد شد و خبر ورود او روز سه‌شنبه ۱۷ آذرماه در روزنامه‌های عصر تهران اعلام گردید.
دستگاه حکومتی بیم آن داشت که ورود نیکسون و پذیرایی از او خشم دانشجویان را برانگیخته و صبرشان لبریز شده با ورود یکی از نمایندگان اصلی طراحان کودتا به انفجار بینجامد …
ریچارد نیکسون معاون ژنرال آیزنهاور رئیس جمهور آمریکا بود که وزیر امور خارجه او دالس کودتای ۲۸ مرداد را با کمک انگلیس به وجود آورد، او مانند سایر معاونان ریاست جمهوری شهرتی نداشت و پانزده سال پس از آن بعد از پایان دوره ریاست جمهوری لیندون جانسون به ریاست جمهور آمریکا انتخاب شد و با اینکه از سیاست مداران ورزیده آمریکا بود در دوره ریاست جمهوری خود به طرز بسیار زننده‌‌ای که در تاریخ آمریکا سابقه نداشت از شغل خود کنار رفت.

منبع: روزنامه آفتاب یزد

تاریخ درج مطلب: پنج شنبه، ۱۵ آذر، ۱۳۹۷ ۴:۵۸ ب.ظ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

× 5 = 40

چندرسانه‌ای