روایت حسین لرزاده از ساخت آرامگاه فردوسی.

حمید قزوینی نوشت: اخیراً با حمایت برخی مسئولان و همت تعدادی از فعالان تاریخ شفاهی، خاطرات شماری از معماران و مدیران حوزه شهرسازی، در حال جمع آوری و ضبط است. این کار علاوه بر جنبه های تاریخنگارانه، به لحاظ سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی نیز حائز اهمیت است که امیدوارم به نحو مطلوب به سرانجام برسد.
با این مقدمه یادی از استاد حسین لرزاده معمار و هنرمند برجسته معاصر می کنم که این روزها برابر با سالروز درگذشت اوست.
وی که پدرش از معماران دوره قاجار بود، پس از تحصیل در مکتبخانه به مدرسه و سپس به دبیرستان رفت. مدتی در مدرسه «کمال الملک» مجسمه سازی آموخت اما به دلیل شبهه حرمت شرعی، آن را ترک و به شاگردی «سیدمحمد‌تقی نقاش‌باشی» روی آورد. در عین حال پدرش او را با معماری نیز آشنا نمود و رفته رفته به معماری پرداخت. لرزاده در عمر هنری خود، صدها مسجد را طراحی و اجرا کرد که مشهورترین آن‌ها مسجد اعظم (قم) به دعوت آیت‌الله بروجردی است.
لرزاده در خوشنویسی، نقاشی، تذهیب و تمام شاخه‌های معماری مهارت داشت. اهل فن، ویژگی‌ آثار او را وفاداری به سنت ایرانی- اسلامی و عدم پیچیدگی و برقراری رابطه صمیمانه با مخاطب می‌دانند.
نمونه‌هایی از هنر استاد لرزاده را در حرم امام حسین(ع)، مسجد سجاد (خيابان جمهوری)، مسجد اعظم قم، مسجد مهديه (خيابان ری)، مسجد امام حسين (میدان امام حسین)، مسجد فخريه (محله اميريه)، مسجد سپهسالار (خيابان مصطفی خمینی)، مسجد انبار گندم(خيابان ری)، سر در دارالفنون، سردر بانك تجارت (میدان توپخانه)، گنبد كاخ مرمر، ساختمان مجلس شورای ملی و … می توان دید.
یکی از مهمترین آثار او ساخت مقبره فردوسی است. این مسئولیت در حالی به لرزاده محول شد که او کمتر از سی سال سن داشت.
لرزاده در خاطرات خود می‌گوید: « سال ۱۳۱۱ بود كه به طوس رفتم. مدتی بود كه ديگران، طرح را زده بودند و داشتند ساختمان می‌كردند اما طرح شبيه اهرام ثلاثه مصر درآمده بود و مهندسش هم آقای [آندره] گدار (معمار و باستان شناس فرانسوی) بود.
ذكاءالملك فروغی، نخست‌وزير بود و رياست باستان‌شناسی را هم به عهده داشت و شكل هرم مصری برای شاعر ايرانی، فروغی را به تعجب انداخته بود. می‌خواست كه سبك ايرانی باشد و هويت ما را داشته باشد. همين بود كه مرا خواسته بودند. آرامگاه تا بالای پله‌ها بالا رفته بود و می‌بايست بقيه كار را شروع كنم. طرحم را كه كشيدم. ماكتش را ساختم، مورد پسند كه واقع شد دست به كار شدم.
گفتند حجارباشی هم در اختيار توست. حجارباشی، حسين ترك بود. سنگ‌ها را در كارگاهش می‌بريد و می‌آورد. يك هفته كه گذشت، ديگر از آن هرم گدار خبری نبود. اگر به صرافت نيفتاده بودند، آرامگاه فردوسی هرمی‌شكل در می‌آمد.
شور و شوقی برای كار داشتم… ماجرای اشكبوس، داستان رستم و اسفنديار و نقش رخش- اسب رستم- ميدان‌های مبارزه و رستمی كه همواره بزرگ‌تر از ديگران بود. حالا بالای قبر فردوسی بودم. بنا كه بالا می‌رفت نوبت كنده‌كاری پاره‌ای اشعار روی سنگ‌ها رسيد.
قرار بود كه خطاط بفرستند و فرستادند. عمادالكتاب آمد. آدم درويش‌مسلكی بود و سنی از او گذشته بود. قرار بود كه شعرها را بنويسد و همان بالا روی سنگ كنده ‌شود:
به نام خداوند جان و خرد / كزين برتر انديشه برنگذرد
چند شعر ديگر هم آماده كرده بودند. با عماد در يك اتاق بوديم. روزها مشغول كار و شب‌ها، خسته و قصه‌های بلند… من و وسوسه عماد، كه خطاطی كنم؛ همين شد كه مشق خط را شروع كردم…
دستم آماده بود و حالا فرصتی تا در كنار استاد، خط بنويسم. صدای قلم بر روی كاغذ، مروری بر تمام خاطرات پيشينم بود. از شاگردی پدرم، پدری كه خان معمارباشی بود و خان، عنوانی برای معماران قابل؛ بازارچه قوام‌السلطنه، آقای مستوفی، مدرسه كمال‌الملك و سيد، كه خدا بيامرزدش.
عماد پا به سن گذاشته بود و ترسش از اين بود كه برود بالای داربست و خط را روی سنگ، حك كند و اگر نرود، می‌ترسيد كه سنگ‌تراش، گوشه‌ای از سنگ را بشكند. پس، قرار گذاشتيم كه من به جای او بالاي داربست بروم و نوشته را پياده كنم و او از پايين با دوربين، كار را زير نظر بگيرد. مي‌دانست كه من وسواس دارم و دستم بر قلم ضربه نمی‌زند مگر اينكه اطمينان داشته باشم. سنگ‌هايی را كه روی آنها اشعار را می‌كنديم، با چرخ‌دستی سنگ‌كشی بالا برده بوديم و قرار بود كه همان بالا، اشعار روی سنگ‌ها كنده شوند و كنده شدند؛ به نام خداوند جان و خرد…
کار که تمام شد… بايد راه می‌افتادم و می‌آمدم تهران، نه اينكه دلم گرفته بود، اما كاركردن، آن هم ۱۸ ماه بر سر قبر فردوسی و حالا هم پايان كار؛ نوعی دلتنگی افتاده بود توی تنم. بايد خداحافظی مي‌كردم و راه می‌افتادم و راه افتادم…»

منبع: کانال تلگرام حمید قزوینی

تاریخ درج مطلب: جمعه، ۱۵ سپتامبر، ۲۰۱۷ ۳:۰۴ ق.ظ

دسته بندی: خاطرات فرهنگی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

6 + 2 =