نوروز پس از انقلاب اسلامی

صادق زیباکلام در سلسله یادداشتهایی به روایت نوروز در زمان رضا شاه و نوروز در زمان مصدق تا آغاز انقلاب اسلامی پرداخت. در آخرین یادداشت روایتی از نوروز پس از انقلاب اسلامی اشاره کرده است:

دو عامل به‌تدریج نوروز را احیا كرد؛ همان دو عاملی كه باعث نضج گرفتن و احیای شدید پارسی‌گرایی و توجه به ایران قبل از اسلام شدند. نخست رویكرد منفی و تا حدودی از سر كبر و غرور برخی از چهره‌ها و شخصیت‌ها نسبت به ایران قبل از اسلام بود؛ امری كه نه ضرورتی داشت و نه به صلاح بود. عامل دوم برخی سرخوردگی‌های سیاسی و اجتماعی بود. رفتن به سمت پارسی‌گرایی و تمدن قبل از اسلام به‌تدریج بدل ‌شد به یك نوع مكانیسم دفاعی در برابر بسیاری از نیروهای سیاسی كانون‌های قدرت.

هرقدر كه سرخوردگی سیاسی و اجتماعی در سطح جامعه بیشتر می‌شد، به همان میزان هم گرایش به پارسی‌گرایی و تمدن قبل از اسلام هم افزایش پیدا كرد. برای بسیاری از ایرانیان پارسی‌گرایی در حقیقت بیش از آنكه معلول اعتقادات عمیق فلسفی-تاریخی با فرهنگ و تمدن قبل از اسلام باشد، در حقیقت یک‌جور تقابل با ایدئولوژی دولتی حاكم در ایران بود. این قاعده كلی شامل نوروز هم می‌شد. برای بسیاری از اقشار و لایه‌های سنتی‌تر و مذهبی‌تر جامعه كه لزوماً یا مشكل سیاسی ندارند یا كمتر آن را احساس می‌كنند، نگاهشان به نوروز همان نگاهی است كه ۵۰ سال پیش یا قبل از انقلاب بود؛ اما برای بسیاری دیگر، نوروز، چهارشنبه‌سوری، سیزده‌بدر و هر نماد و سمبل دیگر ایران قبل از اسلام، همچون علامتی برای نشان دادن مخالفتشان با بسیاری از سیاست‌های حاكم است.

دولتمردان نیز متوجه این مسئله شده‌اند. یك واكنش آنان این بوده كه مثل گذشته‌ها سعی نكنند در برابر تمدن ایران قبل از اسلام جبهه‌گیری نمایند. برخی در حقیقت تا آنجا پیش رفته‌اند كه بیرق ایران، ایران‌گرایی و پارسی‌گرایی را خود به دست گرفته‌اند. یك واكنش عمومی‌تر این بود كه بسیاری از مسئولان به این تفكر رسیده‌اند كه چرا ما در برابر ایران قبل از اسلام و نمادهای آن همچون نوروز موضع‌گیری می‌كردیم؟ حالا كه نمی‌شود نوروز را محدود كرد، سیزده‌بدر را منسوخ كرد، چهارشنبه‌سوری را جمع كرد و… سعی كنیم آن‌ها را مصادره و به‌اصطلاح «اسلامی» كنیم. سیزده‌بدر شد روز طبیعت، نوروز هم شد یك جشن ملی- اسلامی و … مسئولان برای اینكه از زهر به كار گرفته شدن نوروز، چهارشنبه‌سوری یا سیزده‌بدر به‌عنوان یك حربه سیاسی علیه‌شان بكاهند، خودشان هم افتاده‌اند به تلاش در جهت بزرگداشت این آئین‌ها. بعضاً در «اسلامیزه» كردن نوروز و… آن‌چنان متوسل به حجیت‌ها و انگاره‌های دینی می‌شوند كه بعید نیست چند سال دیگر نوروز بدل شود به یك پدیده اسلامی.

نوروز هیچ ارتباطی به اسلام ندارد. تنها اعیادی كه رسول اكرم(ص) بزرگ می‌داشتند، در درجه اول عید فطر و در مرتبه بعدی عید قربان بوده. برخلاف ایران در تمامی كشورهای اسلامی دیگر، عید فطر یك مناسبت بسیار بزرگ و مفصل است. ما تنها كشور اسلامی هستیم كه به عید بزرگ فطر اهمیت زیادی نمی‌دهیم. تنها مسئله مهم برایمان در عیدی که در سنت رسول‌الله(ص) و صحابه صدیقشان مهم‌ترین عید بوده آن است که آیا هلال ماه رویت شده یا نه. بدون اینكه آن رفتار و بزرگداشت را كه مسلمین در كشورهای دیگر برای اعیاد فطر و قربان قائل‌اند را انجام بدهیم.

گفتن این سخن كه عید نوروز هیچ ربطی به اسلام ندارد و آن‌قدر تلاش نكنیم كه آن را به شریعت بچسبانیم، به‌هیچ‌روی به معنای آن نیست كه از آن‌طرف پشت‌بام بیفتیم. در برابر آن جبهه‌گیری كنیم و خواسته باشیم آن را خوار كنیم (همچنان كه برخی تلاش كردند بعد از انقلاب این‌گونه كنند). خیلی سنت‌ها و آداب‌ورسوم دیگر هم، چه در عربستان و چه در جوامع دیگر بوده‌اند كه ربطی به اسلام نداشتند اما درعین‌حال آداب‌ورسوم خوبی بودند و منافاتی هم با اسلام نداشتند و نه رسول‌الله (ص)، نه صحابه صدیق و نه خلفای راشدین خواهان جمع شدن این آداب‌ورسوم نشدند. به‌بیان‌دیگر، نه نیازی هست كه ما آن‌گونه كه در سال‌های نخست انقلاب، بعضاً عده‌ای انجام دادند، موضعی علیه نوروز بگیریم و نه ایضاً نیازی هست كه این‌گونه كه ظرف سال‌های اخیر مد شده، نوروز را روی سرمان بگذاریم و اصرار نماییم آن را به اسلام بچسبانیم.

كلام آخر اینكه، به‌جای آنكه برای عقب نیفتادن از دیگران، نوروز را روی سرمان بگذاریم و حلوا حلوا كنیم، شاید بهتر باشد كه ببینیم چرا چه شد که در مقطعی (سال‌های نخست انقلاب) نوروز، نوروز بود اما امروزه بسیاری از مردم این همه به آن توجه نشان می‌دهند و آن را بزرگ نموده‌اند؟

منبع: کانال تلگرام صادق زیباکلام

تاریخ درج مطلب: دوشنبه، ۶ فروردین، ۱۳۹۷ ۴:۲۶ ب.ظ

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

× 5 = 5