نگاه امام موسی صدر به موسیقی و مسائل فقهی جدید!

در همان اولین سفر امام موسی صدر به آلمان اظهار داشتند: «یك عنصری در موسیقی غرب هست كه سوای از موسیقی ماست». بعد گفتند: «منشأ تحرك و عنصر اصلی در موسیقی مشرق زمین حرمان است. اینجا قاعدتا چنین منشائی وجود ندارد. بشكاف، دقت كن و ببین منشأ موسیقی مغرب زمین در چیست». همین حرف باعث شد تا من یك دوره آموزش موسیقی كلاسیك را ببینم و در آن غور كنم. یكبار كه سمفونی شماره پنج بتهوون را برای ایشان جمله به جمله تشریح می‌كردم، گفتم چایكفسكی یك باله‌ای به نام «دریاچه قو» دارد، که حیف است که نمی‌توانید آنرا ببینید! دایی‌جان پرسیدند «مگر چه اشكالی دارد»؟ گفتم: بر روی سن علاوه بر اركستر بزرگ هنرمندانی هستند كه حركات باله را اجرا می‌كنند … ایشان گفتند: «اگر من یك وقت سفری به اروپا آمدم و همزمان با آن باله را اجرا می‌كردند، علاقمند هستم که ببینم! اینجا باز جمله‌ای گفتند كه از همان وقت در ذهنم نقش بسته است. گفتند: «متاسفانه علمای ما آنچنان خودشان را به گذشته وصل كرده‌اند، كه هر ابزار نویی می‌آید، فورا نسبت به آن موضع سلبی می‌گیرند! یعنی قبل از این‌كه بررسی كنند و ببینند كه آن ابزار به چه دلیل پدید آمده، چه ضرورتی ایجابش كرده و به چه كارهایی می‌آید، فورا آن را نفی كرده‌اند! غافل از این‌که آن ابزار بالاخره خود و شرائط خودش را بر اینها تحمیل خواهد كرد! در حالیكه اگر اول آن ابزار را شناسایی کرده بودند، چه بسا كه آن را به خدمت گرفته و شرائط خودشان را بر آن تحمیل می‌كردند؛ نه این‌كه آن ابزار بیاید و خود بر آنها مسلط شود»!
ایشان این روش برخورد را قبول نداشتند و منشأ آن را بی خبری، به‌كار نگرفتن عقل و تماس نداشتن با گروه‌های مختلف و جهان حاضر می‌دانستند. من در آنجا فتوای یكی از علمای نجف را از ایشان سؤال كردم كه چون غیبت است، نام نمی‌برم. ایشان گفتند: «از این انسان 95 ساله چه توقعی داری؟ او 95 سال پیش در یك دهكده‌ای در فلان استان ایران بدنیا آمده و تا سن 23 سالگی از آنجا خارج نشده است؛ بعد هم یك دفعه بلند شده و به شهری چون نجف آمده كه از همه چیز و همه جای دنیا بی‌اطلاع است! او چطور میتواند از موضوع مسأله اطلاع داشته باشد»؟ باز یك مورد دیگری در ارتباط با مقولات هنری یادم آمد. فكر می‌كنم سال 1348 بود، یك نوار سرود از حسینیه ارشاد برای من فرستادند. در این نوار اشعار زیبائی در مدح امام هشتم دكلمه شده بود و در آخر هم گروهی از جوانان، قطعاتی را در مدح حضرت رسول( ص) و همچنین كعبه خدا بصورت كر اجرا كرده بودند. در واقع این اولین قطعه موسیقی بود كه با محتوی مذهبی و بصورت كر در یك حسینیه اجرا شده بود. همان موقع طی سفری نوار را با خود به لبنان بردم. دایی‌جان خیلی خوشحال شدند و گفتند: «بالاخره هنر و موسیقی دارد در پناه امام حسین (ع) و حسینیه، خود را از چنگال جمود نجات می‌دهد». بعد ادامه دادند: «انشاالله یواش یواش پای اركسترهای بزرگ به حسینیه‌ها باز گردد و هنرهای زیبا در خدمت مذهب قرار گیرند». ظاهرا قبلا در جای دیگری اشاره کردم که ایشان به مناسبتی اظهار کرده بودند: «موسیقی وقتی دید مورد ستم و بی مهری متولیان مذهب قرار می‌گیرد، به زیر عبای امام حسین (ع) پناه برد و در نوحه‌ها و تعزیه‌ها و مرثیه‌ها و مداحی‌ها خود را حفظ كرد و به این ترتیب ده‌ها و بلكه صدها سال سینه به سینه گشت تا امروز بدست ما رسیده است». البته می‌دانید كه اغلب مرثیه‌خوانها و نوحه‌خوانهای حرفه‌ای موسیقی‌شناسان بزرگی بوده‌اند. مرحوم روح الله خالقی در كتاب سرگذشت موسیقی ایران به این واقعیت مفصل پرداخته است.

راوی: صادق طباطبایی

منبع: گفتگوی محسن کمالیان با صادق طباطبایی

تاریخ درج مطلب: جمعه، 3 شهریور، 1396 6:29 ب.ظ

دسته بندی: خاطرات مشاهیر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

eight × = eighty