آيا سخنان تحريك آميز امام‌خمينی در آغاز جنگ مؤثر بود؟

جعفر شیرعلی نیا در کانال تلگرامی اش نوشت: اولین سخنانی که آیت‌الله خمینی پس از پیروزی انقلاب علیه صدام گفت در فروردین ۱۳۵۹ بود. حدود پنج ‌ماه قبل از شروع جنگ. ۱۹ فروردین۵۹ همزمان با ایجاد درگیری‌های مرزی و اخراج گسترده ایرانی‌های مقیم عراق توسط صدام گفت: «امیدواریم كه نابودی سرسپردگانی مثل سادات و صدام حسین به زودی انجام گیرد… ملت شریف عراق! شما اخلاف آنان هستید که انگلیس را از عراق راندند؛ بپا خیزید‏‎ ‎‏و قبل از آنکه این رژیم فاسد همه‌چیز شما را تباه کند، دست جنایتکار او را از کشور‏‎ ‎‏اسلامی خود قطع کنید… ای ارتش عراق! اطاعت از این مخالف اسلام و قرآن نکنید و به ملت بگرایید و دست‏‎ ‎‏امریکا را که از آستین صدام بیرون آمده است قطع کنید.»
در این‌که در ماه‌های پیش از آغاز جنگ در ایران و عراق سخنان و رفتارهای تحریک‌آمیز وجود داشته است شکی نیست. پاسخ آیت‌الله خمینی به پیام تبریک حسن البکر (رئیس‌جمهور عراق قبل از صدام) در فروردين ۵۸ خالی از تحريك نيست. حسن‌البکر چند روز پس از رفراندوم جمهوری اسلامی پیام تبریکی برای امام فرستاد و امام در جواب از پيامش تشكر كرد اما نكته‌اي ديگر هم در پيام بود: «نهضت انفجاری ایران در اثر دیکتاتوری و اختناق و فشار رژیم پهلوی هشداری بود برای همه مستکبرین در مقابل مستضعفین… عاقبت اختناق‌ها انفجار است.» يا اين‌كه ٢۶ آذر ۵۸ در مصاحبه با خبرنگاران خارجی گفت: «اگر سرنیزه را از این ملت‌ها بردارند، از عراق بردارند، از – نمی‌دانم – ترکیه بردارند، از جاهای دیگر بردارند، همه یک‌صدا با ما موافقند. سرنیزه جلو را گرفته است. منتها ایران سرنیزه را شکست. ایران ایستاد.»
سخنانی كه مشابهش را چند بار ديگر هم گفت.
اما بايد به اين نكته توجه داشت كه آن‌چه یک جنگ را قطعی می‌کند اراده‌ای قوی و قطعی برای آغاز جنگ است و آن‌چه از جنگ جلوگیر می‌شود نشان‌دادن قدرت و عواقب سخت جنگ به طرفی است که اراده‌ي آغاز جنگ دارد.
به گفتگوهای دیپلماتيك حتي اگر ظاهري دوستانه داشته باشد نمي‌توان دل بست. شهریور ۵۸ یک سال قبل از آغاز جنگ که هنوز دولت موقت سرکار بود و سفارت آمریکا نیز اشغال نشده بود، دکتر یزدی وزیر خارجه ایران با صدام رئیس‌جمهور تازه‌ي عراق در حاشيه اجلاس غيرمتعهدها در هاوانا ديدار کرد. یزدی با واسطه صلاح عمر‌ علی نماينده دائم عراق در سازمان ملل دیدار و مذاکره‌ای با صدام انجام داد. صلاح كه در اين ديدار حضور داشت سال ٢٠٠٣ در گفتگو با شبكه الجزیره از گفتگویش با صدام پس از این دیدار نكات جالبی گفت.
او كه از نتيجه ديدار راضي بود مي‌گويد به صدام گفته است از اين‌كه به زودی مشكل دو كشور حل میشود خوشحال است. صدام به او گفت كه ديپلماسي او را خراب كرده است؛ «کدام صلح؟ کدام حل مشکل بین ما و ایران؟ صلاح، این فرصت شاید در هر قرن یک‌بار اتفاق بیفتد. اهواز را از ما گرفتند، شط‌العرب را از ما گرفتند، به ما تعدی کردند، تهدیدمان می‌کنند. الان ما فرصت مناسب داریم. آن‌ها فروپاشیده‌اند، ارتششان تکه‌پاره است، نیروهایشان پراکنده شده، بین خودشان درگیرند، برخی‌ها برخی دیگر را می‌کشند، الان فرصتی تاریخی داریم که حق‌مان را بازگردانیم. و این را به تو می‌گویم، خودت را به‌عنوان نماینده عراق آماده کن. می‌خواهم بروم و به آن‌ها ضربتی بزنم که همه صدایش را بشنوند.»
سید‌ حسین نصر قبل از انقلاب (انتهای آبان سال۵۷) به همراه فرح پهلوی در سفر عراق و ديدارش با صدام (معاون رييس‌جمهور وقت) و ديدار پرحاشيه‌اش با آيت‌الله خويی حضور داشت. او می‌گوید صدام از ملکه حال شاه را پرسید و گفت به برادرم شاه بگویید تانک‌ها را به خیابان بیاورند و معترضان را سركوب كند و جمله عجیبی هم گفت: «بهتر این است که سیصد نفر الان بمیرند تا یک میلیون ایرانی و عراقی بعدا بمیرند.»
نشانه‌های ديگری نيز از اراده قطعي صدام برای آغاز جنگ از مدت‌ها قبل وجود دارد.
هرچند شاید در آن هنگامه اگر سخنان تحریک‌آمیز گفته نمی‌شد بهتر بود اما این‌ها و فراتر از آن هیچ‌گاه باعث آغاز جنگ نمی‌شود. همچنان كه همواره سخنان تحريك‌آميز ميان كشورها وجود دارد اما جنگی در نمي گيرد. از سوی ديگر آن روزها فعاليت‌ها و سخنان تحريك‌آميز و ايجاد درگيري‌هاي مكرر مرزي از سوي عراقی ها بيشتر بود و عراق مقدمات جنگ را اماده كرده بود.
نکته‌ي مهم پيش از آغاز جنگ جدی نگرفتن تهدید عراق و به كار نگرفتن تلاش كافي براي جلوگيری از جنگ بود كه در موقعيت ديگري به آن مي‌پردازم.

پیونشت:

– سخن آغازين امام: صحيفه‌امام، جلد ۱۲،ص ۲۳۳ و ۲۳۴
– پيام امام به حسن‌البكر: صحيفه امام، جلد ۷،ص ۳۲
– مصاحبه امام با خبرنگاران خارجی: صحيفه امام، جلد ۱۱، ص ۲۹۰
– سخنان صلاح‌عمر‌علی از فيلم مصاحبه او با الجزيره (برنامه شاهد‌علي‌العصر) ترجمه شده است.

تاریخ درج مطلب: شنبه، ۱ مهر، ۱۳۹۶ ۶:۲۳ ب.ظ

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 × 2 =